« 1 » ولى چنين كسى را كافر نمىخوانيم ، بلكه فاسقى است كه به يكى از واجبات خدا كفر ورزيده و بر فرض هم كه بتوانيم اطلاق كنيم ، بايد بگوئيم فلانى كافر به حج است . و همچنين ساير صفاتى كه در قرآن استعمال شده ، مانند صالحين و قانتين ، و شاكرين ، و متطهرين ، و يا فاسقين ، و ظالمين ، و و و ، برابر و معادل افعالى كه اين صفات از آنها مشتق شده نيستند ، ( كسى كه يك عمل صالح ، و يك عبادت ، و يك شكر ، و يك طهارت ، و يك فسق ، و يك ظلم كرده ، صالح و قانت و شاكر و متطهر و فاسق و ظالم خوانده نمىشود ) و اين واضح است ، پس اين عناوين را نام يا صفت كسى كردن ، حكمى دارد ، و صرف نسبت دادن فعل به آن كس حكمى ديگر . علاوه بر اينكه اين معنا به روشنى معلوم نشده ، كه قرآن كريم كلمه مشرك را بر اهل كتاب هم اطلاق كرده باشد ، به خلاف لفظ كافرين ، بلكه تا آنجا كه مىدانيم اين كلمه بر غير اهل كتاب اطلاق شده ، مثلا فرموده : « لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ ، وَالْمُشْرِكِينَ مُنْفَكِّينَ ، حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ » « 2 » . و يا فرموده : « إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ ، فَلا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرامَ » « 3 » و يا فرموده : « كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ » « 4 » و نيز مىفرمايد : « وَقاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً » « 5 » و باز مىفرمايد : « فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ » « 6 » و مواردى ديگر . و اما اينكه فرمود : « وَقالُوا كُونُوا هُوداً أَوْ نَصارى تَهْتَدُوا ، قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً ، وَما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ » « 7 » منظورش از مشركين يهود و نصارى نيست ، تا تعريضى بر اهل كتاب باشد ، و در نتيجه با گفته ما منافات داشته باشد ، بلكه ظاهرا منظور غير اهل كتاب است ، به

--> ( 1 ) براى خدا بر مردم - البته آنها كه استطاعت دارند - است كه به زيارت خانه بروند ، و هر كس كفر بورزد خدا از همه عالميان بىنياز است . « سوره آل عمران آيه 97 » ( 2 ) آنهايى كه از اهل كتاب كفر ورزيدند ، و نيز مشركين هرگز جدا نمىشدند تا آنكه بليه اى ببينند . « سوره بينه آيه 1 » ( 3 ) جز اين نيست كه مشركين نجسند ، پس نبايد به مسجد الحرام نزديك شوند . « سوره توبه آيه 29 » ( 4 ) چگونه پيمان مشركين احترام دارد . « سوره توبه آيه 7 » ( 5 ) مشركين را با همگيشان قتال كنيد . « سوره توبه آيه 27 » ( 6 ) مشركين را هر جا يافتيد بكشيد . « سوره توبه آيه 6 » ( 7 ) و گفتند يهودى و يا مسيحى باشيد ، تا راه يافته باشيد ، بگو : نه ، بلكه بايد به كيش ابراهيم حنيف بود ، و او از مشركان نبود . « سوره بقره آيه 135 »